Unoda kuwana Ruzivo rwe Twiza? Muchinyorwa chino tichakuudza nezve rudzi rwemhuka iri kutaurwa, maitiro ayo, mhando yekudya, nzvimbo yainogara uye zvimwe zvakawanda zvinobatsira zveruzivo maererano nemhuka iyi inorova. Saka tinokukoka iwe kuti uwedzere ruzivo rwako nezve ichi chipenyu chakanaka chine mutsipa wakareba.
Twiza Information in General
Twiza imhuka inonzi artiodactyl mammal uye inhengo yemhuri yeGiraffidae. Iine zita resainzi reGiraffa camelopardalis. Hugaro hwayo huri mukondinendi yeAfrica uye tiri kutaura nezvemhuka yepanyika ine hurefu hukurusa panyika. Nzvimbo dzinowanzowanikwa dziri kumaodzanyemba kweSahara uye kuchamhembe kweBotswana, munzvimbo dzine nzvimbo dzakavhurika dzine mafuro makuru uye savannas.
Twiza Subspecies
Zvipfumbamwe zvidiki zvetwiza zvinogona kuwanikwa, kunyangwe chirevo ichi chiri kukurukurwa, asi ndeaya anotevera:
- Giraffe yeNubian (Giraffa camelopardalis camelopardalis)
- Twiza inodzokororwa kana twiza yekuSomalia (Giraffa camelopardalis reticulata)
- Twiza inosvuta kana twiza yekuAngola (Giraffa camelopardalis angolensis)
- Kordofan twiza (Giraffa camelopardalis antiquorum)
- Twiza yeMasai kana Kilimanjaro (Giraffa camelopardalis tippelskirchi)
- Twiza yeRothschild kana twiza yekuUganda (Giraffa camelopardalis rothschildi)
- Twiza yekuSouth Africa (Giraffa camelopardalis giraffa)
- Twiza yeThornicroft kana kuti twiza yeRhodesia (Giraffa camelopardalis thornicrofti)
- Twiza yekuNigeria (Giraffa camelopardalis peralta)
Descripcion
Mienzaniso yevarume inogona kusvika mamita mashanu kusvika ku5, kubva kumakumbo kusvika kunyanga uye inogona kurema kusvika 6 kilos. Mienzaniso yevakadzi inotenderedza mita idiki, inorema 1.930 kilos mune inorema. Vane mitsipa yakareba kwazvo, iyo inogona kusvika kureba ingangoita 1.180 metres pakureba iyo yavanogona kusvika pakakwirira mashizha emiti.
Makumbo ayo emberi akareba kudarika ekumashure, izvo zvinoimanikidza kuvhura kuti ikwanise kudzikisa mhino yayo kuti isvike kumvura kana kuti ikwanise kunhonga zvinhu zviri pasi. Kunyange zvazvo dziri mhuka huru zvikuru uye dzinorema, padzinomhanya dzinokwanisa kusvika makiromita makumi matanhatu paawa. Uye kuti apore, vanongoda maawa maviri ekurara pazuva.
Chero twiza, ingava murume kana mukadzi, ine nyanga dzinonzi ossicones, dzakagadzirwa neshwashwa dzinotora mabhonzo. Panyaya yezvienzaniso zvevakadzi vane zviduku zviduku. Mumienzaniso yechirume yakura, zvinowanzoitika kuti varatidze calcium deposits inoumba padehenya uye inowanzovhiringika nenyanga yechitatu.
Mienzaniso yevarume nevakadzi vane mvere dzine mavara, ayo anoshanda secamouflage uye zvinogona kuonekwa kuti ruvara rwayo ruchasiyana zvichienderana nemamiriro ehutano hwetwiza. Chimwe chiri kushamisa ndechekuti rurimi rwayo rwakaita dema uye runosvika 50 centimita kureba, iyo yainokwanisa kushandisa kuchenesa nzeve dzayo.
Twiza dzine nzira yekutaura nayo kuburikidza nemanzwi ayo vanhu vasinganzwi, nekuti dzinoshandisa infrasound, kureva kuti dzinoshandisa masaisai ekunzwika kusingabviri kuti vanhu vanzwe.
Zvokudya
Twiza dzine kudya kunobva pamapazi nemashizha emiti, pasinei nokuti dzine minzwa here kana kuti kwete, sezvo rurimi rwadzo rwakasimba ruchiita kuti zvive nyore kugaya. Sezvo chikafu chayo ichiumbwa nezvinhu zvakazara nemvura, inokwanisa kugara isina kunwa mvura iyoyo kwenguva yakati rebei.
Idzi imhuka dzinonyanya kukoshesa pakusarudza chikafu chadzo kana nguva yegore yawanda, muti wemubayamhondoro uri wevanofarirwa kwazvo, asi kana iri nguva yekusakwana, imhuka inoenderana nezvaunogona. kuwana mune zvakasikwa.
Twiza imhuka dzinodya uye, sedzadzo dzose, dzine matumbu mana, nekuda kwekuti dzine digestion yakakura kwazvo, asi izvi hazvidzitadzise kupedza nguva yakawanda yenguva yadzo pakudya, chokwadi dzinopedza gumi nematanhatu. Maawa makumi maviri pazuva kuti udye.
Kuberekerwa
Imwe yetsika dzinoshandiswa nevarume kuti vakwanise kuzvambarara nehadzi dzinenge dzichikwira kukwirana, ndeyekunetsana nemitsipa yavanoti mitsipa, iyo kazhinji kacho inenge isina. migumisiro, asi mune zvishoma vanogona kuguma nekufa kweimwe yemuenzaniso.
Kana kubata pamuviri kwabudirira, kubata pamuviri kunotora mwedzi 14 kusvika ku15 uye hapana marara, nokuti mwana mumwe chete anoberekwa. Chimiro chekuberekwa kunoitika sezvinotevera: amai, vachimira, vanodzinga embryo sac, iyo inoputika panguva imwechete iyo mwana anorova pasi.
Pakuberekwa, twiza inogona kusvika kureba kwemamita maviri pakureba uye huremu hunosvika 50 kusvika ku55 kilos. Mumaawa mashomanana ekuberekwa, vana vanotanga kumhanya, asi havanyatsozvimiririra kusvikira vasvitsa mwedzi 18 yekuberekwa, inova nguva yavanorega kunwa mukaka waamai vavo. Nhamba dzinoratidza kuti pakati pe25% ne50% chete ndivo vanosvika pakukura uye hupenyu hwavo huri pakati pemakore makumi maviri ne20 ekuberekwa.
Giraffe Predators
Shumba ndiyo mhuka huru pane dzose dzetwiza. Asi kune boka guru rekutyisidzira, rinosanganisira mbada, makarwe nefisi, izvo zvisingatyi pakuvarwisa, kunyanya kana iri mhuru, kurwara kana kukwegura kwetwiza.
Kunyangwe zvinofanirwa kucherechedzwa kuti idzi hadzisi mhuka dziri nyore kuvhima, nekuda kwehurefu hwadzo uye nehunyanzvi husina kujairika hwekukanda vavengi vadzo nemakumbo epamberi, izvo zvinogona kuuraya mhuka inodya mhuka, izvo zvechokwadi ibhureki. kumhuka dzinoedza kuvarwisa.
Zvisinei, hadzina mudziviriri mukuru kupfuura munhu, uyo anodzivhima zvisina maturo nokuda kwematehwe adzo nomuswe, uye kuti adye nyama yadzo. Pasina kupokana, idi rimwe raunofanira kuziva nderokuti, kunyange zvazvo zvichiita sezvisingabviri, vanhu vane nhamba imwe cheteyo yomuzongoza mumitsipa yavo setwiza. Musiyano uri muzviyero zve vertebrae.
Mamiriro ekuchengetedza
Parizvino twiza inonzi imhuka iri munjodzi, ine vachengeti vezvokuchengetedza vari kushushikana zvikuru uye matanho akawanda akatorwa kuti ive nechokwadi chekuchengetedzwa kwezvienzaniso zvinowanikwa munzvimbo idzo nhasi dzinochengeterwa mhuka. Kwenguva yakareba pane mitemo inorambidza kuvhima kwavo uye vanobatwa muchiitiko ichi vanorangwa zvakaomarara.
Mutero
- Animalia Kingdom
- Kumucheto: Chordata
- Kirasi: Mammalia
- Order: Artiodactyla
- Mhuri: Giraffidae
- Genre: Twiza
- Zvisikwa: Giraffa camelopardalis
Nzvimbo dzekugovera Twiza
Twiza dzakaparadzirwa zvakanyanya uye dzinowanikwa kubva kuChad kuchamhembe kweAfrica kusvika kuSouth Africa kumaodzanyemba, uye kubva kuNiger kumadokero kusvika kuSomalia kumabvazuva. Vanowanzogara mumasango, masango uye masango akavhurika. Chikafu chayo chine herbivorous uye chinofarira mashizha emubayamhondoro, icho chaanokwanisa kutarisa panzvimbo dzakakwirira dzisingasvikike kune dzimwe mhuka dzakawanda dzinodya urasha.
Sezvatareva, twiza dzakura dzinowanzorwiswa neshumba, vana vadzo vachirwiswa nembada, makwapa kana imbwa dzemusango. Twiza dzakura hadzidyidzani, saka hadzina zvisungo zvakakura zvekugarisana, kunyangwe dzichiwanzofamba dzakavhurika uye dzakasununguka mombe dzinofukidza nzvimbo yakakura, nekuti hadziwanzove nekufamba kune imwe nzira.
Varume vacho vanokwanisa kuona hurongwa hwavo hwehutungamiriri hwemagariro nekuita duels senge mitsipa, yatakambotaura, uye iri kurwisana uko mutsipa nemusoro zvinoshandiswa sezvombo. Hierarchies inodiwa nekuti varume chete vakaratidza kuti ndivo vane simba ndivo vanozokwanisa kuwirirana nehadzi, uye basa ravo rinoperera ipapo, nekuti vakadzi ndivo vanongotarisira kuzvara.
Twiza Zita Mabviro
Izwi raanowanzo kudomwa naro, twiza, uye izwi rekutanga rezita rekuti Girafa rinobva kune rechiArabic ziraafa kana zurapha, iro rinoreva kureba. Izwi rechipiri rinopa zita kumarudzi, iro camelopardalis, rinobva muchiGiriki camelopardale uye rechiLatin camelopardalis, uye zvinoreva ingwe ngamera. Iyo yekupedzisira zvichida nekuda kwekugona kwayo kuramba isina mvura yekunwa uye mavara pamvere dzayo.
Mambo weRoma Julius Caesar ndiye akaunza twiza yokutanga kuEurope, paakanga ari panhimbe dzokukunda muAsia Minor neEgypt, urwo rwakanga rwuri rwendo rumwe cheterwo rwaakakwanisa kusangana naCleopatra. Zvaisazivikanwa kuti chaive chipenyu cherudzii, saka vaRoma ndivo vakachitumidza kuti cameleopard, vachifunga kuti musanganiswa wengamera neingwe, wakatorwa kuti uzvipe zita resainzi rinoshandiswa kusvika nhasi.
Nekuda kwechitarisiko chayo chakasiyana, twiza yainakidza vanhu tsika dzakasiyana siyana, magariro echinyakare neanhasi, uye imhuka yagara ichionekwa mumifananidzo, mabhuku nemakatuni.
Nehurombo, muna 2016, IUCN yakachinja kupatsanurwa kwayo kubva pakuva mhuka yaive pasi pekunetseka kudiki kuti iite serudzi rwuri munjodzi, mushure mekuona kuti kune kuderera kwehuwandu hwakasvika kusvika ku40% munharaunda. pakati pa 1985-2015. Asi, nhamba huru yetwiza ichiri kuchengetwa mumapaki emunyika uye munzvimbo dzinochengeterwa mhuka.
Etymology
Zita retwiza rine mabviro aro ekare sezvatakambotaura mururimi rwechiArab rokuti zarafa, asi zvinokwanisika kuti mudzi waro uri mumutauro wemuAfrica.Pakupedzisira, zita rinogona kuturikirwa richinzi "fasy walker" kunobva paizwi rokuti geri, rinova zita rekuSomalia remhuka iyi.
Izwi rechiItalian, twiza, rakashandiswa kumakore ekuma 1590. Zita iri raipereterwa zvakasiyana muChirungu chepakati, senge jaraf, ziraph, uye gerfauntz.Izwi rechirungu chemazuva ano rekuti twiza rakatanga kuumbwa makore anosvika 1600, Pamwe kubva kuFrench twiza. Zita chairo rezvipenyu, camelopardalis, sezvatakambotaura, rinobva mukubatanidzwa kwechiGiriki nechiLatin.
Mamwe mazita etwiza muAfrica anosanganisira Kameelperd (muAfrikaans), ekorii (muAteso), kanyiet (muElgon), nduida (muGikuyu), tiga (muKalenjin nechiLuo), ndwiya (muKamba), nudululu (muKihehe) , ntegha (in Kinyaturu), ondere (in Lugbara), etiika (in Luhya), kuri (in Ma'di), oloodo-kirragata or olchangito-oodo (in Maasai), lenywa (in Meru), hori (in Pare) , lment (muSamburu) uye twiga (muchiSwahili nemamwe) kumabvazuva; netutwa (muLozi), nthutlwa (muShangaan), indlulamitsi (neSiswati), thutlwa (neSotho), thuda (muchiVenda), nedlulamithi (muZulu) nezasi.
Taxonomy uye Evolution
Twiza chikamu cheRuminantia suborder, uye Ruminantia zhinji dzakatorwa kubva pakati peEocene muCentral Asia, Southeast Asia, uye North America. Zvingangodaro kuti kuparara kwayo nokukurumidza kwakakonzerwa nemamiriro ezvinhu ezvakatipoteredza panguva iyoyo.Pamwe chete neokapi, twiza imwe yemarudzi maviri aripo emhuri yeGiraffidae.
Kare kare mhuri yemhuka iyi yakanga yakakura zvikuru, sezvo pane zvakanyorwa zvinopfuura gumi zvakazivikanwa zvefossil genera. Hama dzayo dzepedyo dzave dzichizivikanwa i<em>climacoceratidae, iyo yava kutsakatika. Idzi, semhuri yeAntilocapridae, iyo chete mhuka inosara ndiyo pronghorn, chikamu chemhuri yepamusoro Giraffoidea.
Zvipenyu izvi zvakakwanisa kushanduka munguva yeMiocene zvichitanga kubva kumhuri yemhuka dzakatsakatika, Palaeomerycidae, yaivepo pakati nekumaodzanyemba kweEurope, makore mamiriyoni masere apfuura. kuti Sivatherium yakanga ine muviri wakakura kwazvo uye wakakura, vamwe vakaita saGiraffokeryx, Palaeotragus, iyo inofungidzirwa kuti ingangove chirevo cheiyo okapi, Samotherium neBohlinia yakanga ine muviri wakareba.Bohlinia yakasvika kuChina nekuchamhembe kweIndia nekuda kwekushanduka kwemamiriro ekunze.
Kubva panguva iyoyo yakatanga kushanduka kwegenus Giraffa, iyo yakasvika muAfrica makore anosvika mamiriyoni manomwe apfuura. Zvadaro, kuchinja kwemamiriro ekunze kunotevedzana kwakakonzera kutsakatika kwetwiza dzaiva mukondinendi yeAsia, nepo twiza dzakasvika muAfrica dzakakwanisa kurarama, dzichiparadzana kuva mamwe marudzi matsva.
Giraffa camelopardalis yakatanga makore miriyoni apfuura kuEast Africa munguva yePleistocene. Nyanzvi dzezvipenyu dzinoverengeka dzinofunga kuti twiza yatinoziva nhasi muzukuru weGiraffa jumae; nepo mamwe masayendisiti anoratidza kuti Giraffa gracilis tateguru akakodzera zvikuru.Zvinofungidzirwa kuti mufambisi anokosha wokushanduka-shanduka kwetwiza kwaiva kuchinjwa kwemasango akakura kuti ave nzvimbo dzekugara dzakavhurika, shanduko yakatanga makore angangoita mamiriyoni masere apfuura.
Vatsvakurudzi vakati wandei vakafungidzira kuti nharaunda itsva yetwiza yakaita kuti ijairane nekudya kwakasiyana, kwaisanganisira mashizha emuAcacia, inova yainonyanya kufarira, asi izvo zvinogona kunge zvakaisa mungozi madzitateguru etwiza. zverudzi urwu.
Twiza yakatanga kurondedzerwa muna 1758 naCharles Linnaeus, uyo akazvipa zita remazwi maviri, Cervus camelopardalis. Morten Thrane Brünnich akaita kupatsanurwa kwerudzi rweGiraffa mugore ra1772. Muzana ramakore rechi XNUMX, Jean-Baptiste Lamarck akataura kuti mitsipa mirefu yetwiza chinhu chakawanwa, serudzi rwechinjo yokushanduka-shanduka kwakaitika panguva iyoyo. apo zvizvarwa zvetwiza zvekare zvaifanira kuita nhamburiko dzokusvika mashizha emiti mirefu.
Dzidziso iyi yakapedzisira yaraswa, uye masayendisiti nhasi anofunga kuti mutsipa wetwiza wakarebeswa nekuda kwesarudzo yepanyama yaitsigirwa naDarwin, kureva kuti, twiza dzekare dzine mitsipa mirefu dzaiva nemakwikwi makuru emakwikwi, dzaigona kudya zviri nani, saka dzaikwanisawo. kubereka zviri nani uye kupfuudza majini avo zvinobudirira.
Twiza Subspecies
Kusvika gore ra2016, marudzi anosvika mapfumbamwe etwiza aizivikanwa, sezvatakamboratidza muchikamu chakapfuura chechinyorwa chino. Asi, nekuda kwekuongororwa kweDNA yenyukireya uye mitochondria, zvakaratidzwa zvakajeka kuti twiza haisi chibereko chemhando imwe chete, asi mhedzisiro yemusanganiswa wemarudzi mana akasiyana. Mhuka nemhando dzadzo, tichifunga nezve ichangoburwa genetic kudzidza, ingave inotevera, kusanganisira kufunga nezvehuwandu hwavo muna 2010:
Twiza yeNubian, Giraffa c. camelopardalis
Iyo inomiririra subspecies inogona kuwanikwa kumabvazuva kweSouth Sudan uye maodzanyemba kwakadziva kumadokero kweEthiopia. Zvaifungidzirwa muna 2010 kuti vanhu vasingasviki mazana maviri nemakumi mashanu ndivo vachiri kugara musango, kunyange hazvo huwandu uhu husina kujeka. Kashoma chaizvo kuva nayo muusungwa, kunyange zvazvo kune boka muAl Ain Zoo muUnited Emirates.Muna 250, boka iri raiva nevanhu 2003.
Twiza yeKordofan, Giraffa c. antiquorum
Yakapararira munzvimbo yakakura, yakagoverwa pakati peChad yekumaodzanyemba, kuchamhembe kweCameroon, Central African Republic, uye kuchamhembe kwakadziva kumabvazuva kweDemocratic Republic of the Congo. Kare, vagari vemuCameroon vaisanganisira Giraffa c. cant, asi uku kwaive kukanganisa.
Iyi subspecies inofungidzirwa kuve nehuwandu hwevanhu vasingasviki zviuru zvitatu musango. Pakave nekuvhiringika kukuru pakati peiyi subspecies neGiraffa c. peralta, maererano nenhamba yevanhu vari muusungwa munzvimbo dzinochengeterwa mhuka. Muna 3000, zvakaratidzwa kuti anonzi Giraffa v. peralta inowanikwa muEurope zoo, chaizvoizvo Giraffa. c. Pakururamisa, zvakaonekwa kuti kunongova nevanhu vanenge 2007 chete vanochengetwa munzvimbo dzinochengeterwa mhuka.
Twiza yeWest Africa, Twiza. c. cant
Iyo inozivikanwa zvakare setwiza yeNiger kana kuti twiza yekuNigeria, imhando yemhando inowanikwa kumaodzanyemba kwakadziva kumadokero kweNiger. Maererano nehuwandu hwe2010, kune vanhu vasingasviki mazana maviri nemakumi maviri emusango. Makore mazhinji apfuura zvaifungwa kuti twiza dzekuchamhembe kweCameroon dzaive chikamu chemhando iyi, asi zvakaonekwa kuti ndeye Giraffa c. antiquorum.
Kukanganisa uku kwakakonzerawo kuvhiringika kukuru pamusoro pekugara kwavo mukutapwa munzvimbo dzinochengeterwa mhuka, asi muna 2007, zvakavambwa kuti Giraffa yese. c. Peralta muEurope zoo vakanga vari vanhu vemarudzi Giraffa c. antiquorum.
Twiza yeRothschild, Girafa. c. rothschildi
Iyi subspecies inotumidzwa zita raWalter Rothschild, uye inozivikanwa zvakare setwiza yeBaringo kana kuti twiza yekuUganda. Inowanikwa yakapararira munzvimbo dzeUganda neKenya. Zvinonziwo kune kumaodzanyemba kweSudan, asi mashoko aya haana kutsigirwa.Zvinofungidzirwa kuti kusvika muna 2010 pakanga pasara zvisingasviki 700 mumasango, uye vanopfuura 450 vari muhusungwa munzvimbo dzinochengeterwa mhuka.
The reticulated twiza, Girafa. r. reticulata
Iyo inozivikanwa zvakare setwiza yekuSomalia, inowanikwa kuchamhembe kwakadziva kumabvazuva kweKenya, kumaodzanyemba kweEthiopia, neSomalia. Maererano nenhamba dzegore ra2010, zvaifungidzirwa kuti kwakanga kune vanhu vasingasviki 5000 450 vakanga vasara musango, uye maererano nezvinyorwa zveInternational Species Information System, kune vanhu vanopfuura XNUMX vari nhapwa munzvimbo dzinochengeterwa mhuka.
Twiza yeMasai, Girafa. t. tippelskirchi
Iyo inozivikanwa nezita rekuti twiza yeKilimanjaro, uye inowanikwa yakapararira pakati nepakati nekumaodzanyemba kweKenya neTanzania. Zvinoenderana nenhamba dzatataura, zvaifungidzirwa kuti pakanga paine vasingasviki zviuru makumi mana vakasara musango, uye vangangoita zana vanochengetwa vari muhusungwa munzvimbo dzinochengeterwa mhuka.
Twiza yeZambia, Girafa. t. thornicrofti
Rimwe zita iro rinozivikanwa naro kuti twiza yeThornicroft, izvi zvinodaro nekuti inopa rukudzo kuna Harry Scott Thornicroft. Zvipuka izvi zvinongowanikwa mubani reLuangwa kumabvazuva kweZambia. Vasingasviki 2010 vanhu vaifungidzirwa kuti vakaramba vari musango muna 1500, uye hapana mumwe wekirasi iyi anochengetwa mumapaki emhuka.
Twiza yekuSouth Africa, Twiza. g. twiza
Twiza iyi ine hugaro hwayo hwakatambanudzwa zvikuru, pakati pekuchamhembe kweSouth Africa, kumaodzanyemba kweBotswana, kumaodzanyemba kweZimbabwe, nekumaodzanyemba kwakadziva kumadokero kweMozambique. Muna 2010 zvaifungidzirwa kuti kwakanga kune vanhu vasingasviki 12.000 45 vakanga vasara musango, uye zvinosuruvarisa XNUMX vakachengetwa muusungwa munzvimbo dzinochengeterwa mhuka.
Twiza yeAngola kana twiza yekuNamibia, Twiza. g. angolensis
Ndiyowo imwe mhuka yakapararira, inowanikwa kuchamhembe kweNamibia, kumaodzanyemba kwakadziva kumadokero kweZambia, Botswana, nekumadokero kweZimbabwe. Nekuda kwezvakabuda muongororo yakaitwa muna 2009 yezvipembenene izvi, zvakaonekwa kuti vanhu vari kuchamhembe kweNamib Desert neEtosha National Park imhando dzakasiyana. musango; uye vangangosvika makumi maviri vari muhusungwa munzvimbo dzinochengeterwa mhuka.
Twiza subspecies inogona kuwanzosiyaniswa nemapateni maitiro ehuya hwadzo. Twiza yakatsetseka netwiza yeMasai inoratidza kunyanyisa kuviri nemaumbirwo emakwapa ari pamvere dzadzo. Yokutanga ine makwapa akaita denderedzwa, nepo yekupedzisira ine makwapa-makwapa.Kufara kwemitsetse inopatsanura pakati pemakwapa kwakasiyanawo.
Twiza yeWest Africa ine mitsetse yakakora, ukuwo twiza dzakatsetseka nedzeNubian dzine mitsetse mitete. Twiza yeWest Africa inewo mvere dzakareruka kudarika mamwe madiki. Ongororo yakaitwa muna 2007 ine chekuita nemajini emarudzi matanhatu, ayo aive West Africa, Rothschild, Reticulated, Masai, Angolan, uye South African twiza, vakatoratidza kuti vangave mhuka dzakasiyana, pane twudiki.
Zvichienderana neiyo genetic Drift muDNA ye mitochondria uye nyukireya, kuyedza uku kwakakwanisa kufungidzira kuti twiza dzevanhu ava vari mumamiriro ekuparadzaniswa kwekubereka, nekuda kwekuti hazvigoneke kuti pave nemichinjikwa pakati pavo. Izvi zvinoitika pasina tsananguro yakamanikidzwa, nekuti hapana zvipingamupinyi zvechisikigo zvekupinda pakati penzvimbo dzinogarwa nevanhu ava.
Chidzidzo ichi chaisanganisira vanhu vari pedyo neRothschild, reticulated uye masai twiza. Zvinofungidzirwa kuti twiza yeMasai ingavawo chibereko chemamwe marudzi akaparadzaniswa neGreat Rift Valley. Zvichakadaro, twiza dzakarembera nedzeMasai dzine DNA yakasiyana-siyana yemitochondrial, zvichisimbisa chirevo chekuti twiza dzakatangira kuEast Africa.
Vanhu vekumaodzanyemba ndivo chibereko chekushanduka-shanduka kubva kumarudzi ekutanga, nepo vanhu vekumaodzanyemba vakashanduka vachibva kuchamhembe. Imwe mhedziso yakawanikwa muongororo iyi ndeyekuti twiza dzinowanzosarudza seshamwari dzine mvere dzemhando imwe chete, iyo inotsanangurwa ichiri pwere.
Mashandisirwo ezvichemo izvi zvekukwanisa kuchengetedza twiza zvakapfupikiswa nemusayendisiti David Brown, aive munyori akatanhamara wechidzidzo ichi, kusvika pakusimbisa kuti kuita muunganidzwa wetwiza dzose murudzi rumwe nekuti dzinotaridzika. zvakafanana, iri kuedza kuvanza chokwadi uye ndiko kuti mamwe marudzi etwiza nemhando duku zvava pedyo nokutsakatika.
Muchokwadi, mamwe ehuwandu hwezvipenyu izvi ane mazana mashoma vanhu uye anoda kukurumidza kudzivirira matanho. Maererano neongororo yakaitwa, twiza yeWest Africa ine hukama hwepedyo neRothchild uye reticulated twiza pane twiza yeKordofan.
Madzitateguru avo anogona kunge akatama kubva kumabvazuva achienda kuNorth Africa uyezve kunzvimbo yavo yekugara, nekuda kwekuwedzera kwekusimudzirwa kwegwenga reSahara. Asi munguva yeHolocene, Lake Chad, panguva iyoyo yakanga yava vhoriyamu yakatokura, inofungidzirwa kuti yakanga yaumba mhinganidzo yomusikirwo pakati petwiza dzeKordofan nedziya dzokuWest Africa.
Anatomy uye Morphology zvakadzama
Hono yetwiza inogona kureba pakati pemamita mashanu kusvika matanhatu, nepo hadzi dzichiwanzova diki. Panyaya yehuremu, murume mukuru anogona kusvika paavhareji ye5 kilogiramu, nepo huremu hwehuremu hwechikadzi hunenge makirogiramu 6.
Kunyange zvazvo dziri mhuka dzine mitsipa yakareba kwazvo nemakumbo, zvinogona kutaurwa kuti hazvisi maererano nemuviri wavo, nokuti ipfupi pakuenzanisa. Twiza dzine maziso ari kumativi ese emusoro, ane chimiro chakakura, dziri kutumbuka uye dzinodzipa chiono chakanaka kubva paurefu hwadzo hukuru. Zvakaonekwa kuti twiza dzinokwanisa kusiyanisa mavara uye kuti dzine pfungwa yakanyatsokura yokunzwa uye kunhuwidza.
Semwero wedziviriro pamajuru nemadutu ejecha anowanzogara munzvimbo dzadzo, twiza dzinokwanisa kuvhara mhino dzadzo dzine tsandanyama. Vane rurimi rweprehensile rune urefu hunosvika masendimita makumi mashanu kureba. Ruvara rwayo rwuri pakati pepepuru nedema, zvichida kuitira kuti idzivirire pakupiswa nezuva, uye twiza inoishandisa kwete chete pakudya, asi kubata mashizha, uyewo pakushambidzika nokuchenesa.mhino nenzeve.
Twiza dzine muromo wepamusoro unokwanisa kuita prehensile uye unobatsira zvikuru pakubata mashizha emiti yainodyisa, uye zvose miromo nerurimi nemukati memuromo zvakafukidzwa nepillae izvo zvinodzidzivirira kubva. minzwa inowanikwa pamatavi.
Mvere dzadzo dzine mavara matema kana kuti madots e polka, ayo anogona kuitika mumumvuri wetema, brown, chestnut uye orenji, ayo anopatsanurwa nemvere dzemavara akareruka, kazhinji ari cream kana kuti machena. . Iyo yakagadzirwa nemvere dzavo inoshanda secamouflage, nokuti inoita kuti vanzwe pakati pemumvuri uye chiedza chemaitiro emasango e savanna.
Ganda riri pasi pemavara akasviba inzvimbo dzinowanikwa zvimiro zvakaoma zvetsinga uye hombe dikita glands, uye zvakare ine basa rekupinda mhepo rinovabatsira mu thermoregulation. Mvere dzetwiza dzechokwadi dzinowanzoita grey muruvara. Iyo inewo hunhu hwekuve mukobvu uye zvinoita kuti zvive nyore kwavari kufamba nemasango ane minzwa pasina kuwana chero mikwenya.
Mvere dzavo dzinoshanda zvakare sechombo chekudzivirira chemakemikari, nekuti ine makemikari anozove anodzinga utachiona hwemhuka, izvo zvinovapawo kunhuhwirira kwakasiyana. Makushe avo akawanikwa aine gumi nerimwe makirasi emakemikari anoburitsa kunhuhwirira kwakasiyana, kunyangwe indole uye 3-methylindole inokonzeresa kunhuhwirira kwakawanda.
Zvakaonekwa kuti varume vane hwema hunopinza kupfuura vakadzi, saka zvinofungidzirwa kuti pamwe munhuwi wacho une basa rinoonekwa panguva yekukoira.Vanotaridzawo imwe mhando yemvere pfupi uye dzakatwasuka. miswe inowanzoreba mita imwe chete uye inoperera mubvudzi rakasviba rakareba iro ravanowanzo shandisa kudzivirira tumbuyu zvinovanetsa.
dehenya uye osikoni
Twiza dzevarume nevakadzi, sezvatakamboratidza nenzira yakajairika, dzine osicones, inova rudzi rwechimiro chakabudikira chakada kufanana nenyanga. Izvi zvinosikwa nekuda kwebhonzo cartilage, iyo inobva yafukidzwa neganda uye fuses nedehenya, kunyanya mumapfupa eparietal.Sezvo izvi zviri zvimiro zvine vascularized, zvinofungidzirwa kuti ossikone inogona kuva nemhando yebasa mukati me thermoregulation. , uye anoshandiswawo mumakwikwi pakati pevarume panguva yekubatana.
Maonero anoita maosikoni anoita kuti zvikwanisike kusiyanisa bonde retwiza nezera radzo. Maossikone ehadzi nepwere akatetepa uye ane mhando yebvudzi diki muchikamu chawo chepamusoro, nepo ossicones evarume vakuru anowanzo guma nembudzi uye anoita kunge asina mvere kumusoro.
Zvakajairika kuona kuti vanhu vakuru vane rudzi rwekubuda kwepakati, rinonyanya kuoneka mumienzaniso yechirume, richibuda nechekumberi kwedehenya. Iyo calcus deposit inokura zvakanyanya muvarume uye inoita kuti protuberance padehenya inoenderana nezera remhuka uye painokura, inowanzo vhiringika neosiconum yechitatu kana nyanga.
Twiza dzine sinuses dzakawanda, izvo zvinoita kuti dehenya radzo risareme. Asi kana vari varume, dehenya ravo rinowedzera huremu uye tinoona kuti rine chimiro chakafanana nerekirabhu yegorofu kana vachembera, izvo zvinovapa mukana wekuti vanyanye kuita hasha pakurwira hadzi. .Rushaya rwepamusoro rune mukanwa wakakombama uye rusina mazino epamberi, kunyange zvazvo mhezi dzadzo dzine nzvimbo yakaomarara.
Makumbo, kufamba uye kumira
Makumbo etwiza neshure akareba zvakafanana, kunyange zvazvo makumbo emberi achiwanzorebesa zvishoma. Radhiyasi uye ulna mapfupa emakumbo epamberi anotsanangurwa nebhonzo re carpal rinoshanda sebvi, kunyange zvazvo chaizvoizvo chimiro chinoratidzika sechiwoko chemunhu. Gumbo rine dhayamita 30 masendimita, uye ngowani inosvika 15 centimita yakakwirira muvarume uye 10 centimita muvakadzi.
Kuseri kwemahwanda kwakadzikira uye spur iri pedyo zvakanyanya nepasi, izvo zvinobatsira zvikuru nekuti zvinoita kuti tsoka ikwanise kutakura huremu hwemhuka. Twiza hadzina interdigital glands. Chifuva chake, chiri chipfupi chine musoro, chine ilium inotambanudzwa kumucheto kwepamusoro.
Twiza dzinokwanisa chete kufamba munzira mbiri dzinova dzinomhanya nekufamba. Pavanenge vachifamba, vanoita izvi nekufambisa makumbo kune rumwe rutivi rwomuviri panguva imwe chete, uye vobva vazviita nenzira imwechete nemakumbo kune rumwe rutivi. Kana uchimhanya, makumbo eshure anotenderedza makumbo emberi asati aenda mberi, muswe wakabata pasi.
Ichiri kumhanya, nzira inoita kuti twiza irambe yakadzikama ndeyokutsamira pakufamba kwemusoro nemutsipa uchienda mberi neshure, zvichiita kuti irwise kumhanya. Pakumhanya, twiza dzinokwanisa kusvika pakumhanya kwemakiromita makumi matanhatu nenhambwe pfupi, uye dzinokwanisa kuchengetedza sipidhi yemakiromita makumi mashanu nenzendo refu.
Nzira inozorora nayo twiza ndeyokurara nemutumbi wayo pachikamu chepamusoro chemakumbo ayo akapeta. Asi kana achida kurara pasi, anopfugama nemakumbo ake epamberi ozodzikisa muviri wake wose. Kana achida kusimuka, anotanga aenda kumabvi ake obva atambanudza makumbo ake eshure kuti akwanise kusimudza mabvi ake. Anozosimuka achitwasanudza makumbo ake emberi.
Nenhanho imwe neimwe yainotora, twiza inozunguza musoro wayo. Kana ari muhusungwa, anorara nguva nenguva kweavhareji yemaawa mana kusvika matanhatu pazuva, kunyanya manheru.
Kana yakarara yakazvambarara, ine kanhanho kadiki-diki kekurara kwakadzika, izvo zvinoonekwa nemhuka inokotamisa mutsipa wayo kumashure, kuitira kuti musoro wayo ugare pahudyu kana pachidya. Iyi inzvimbo inonzi nenyanzvi inoratidza kuti une hope dzinoshamisa.
Kana twiza yoda kukotama kuti inwe, inowanzoita kutambanudza makumbo ayo emberi nedivi, kana kukotamisa mabvi ayo.Tzadza dzinenge dzisiri shasha dzekutuhwina, nekuti maitirwo acho angadziremera mumvura. kumakumbo adzo marefu, zvinongoitika ndezvekuti anogona kuyangarara.Izvi zvinodaro nekuti pakutuhwina, muromo wainyura nekuda kwekuremera kwemakumbo emberi, saka zvaizonetsa kuti mhuka iyi ikwanise kufambisa mutsipa wayo. uye makumbo nenzira yakawiriraniswa kana kuunza musoro pamusoro pemvura.
Neck
Twiza ine mutsipa wakareba kwazvo unokwanisa kusvika mamita maviri pakureba uye uku kunonzi ndiko kunowedzera kureba kwemhuka iyi. Hukuru hwemutsipa wake chibereko chekurebesa kwakanyanya kwekervical vertebrae, uye kwete nekuti ane mamwe vertebrae. Izvo zvave zvichibvira kuyera kuti imwe neimwe yekervical vertebra ine kuwedzera kweanopfuura 2 centimita.
Aya mavertebrae ane 52% kusvika 54% yehurefu hwemuzongoza wetwiza; kana tichienzanisa, 27% kusvika 33% imhando yemhuka hombe dzakafanana, kusanganisira hama yepedyo yetwiza inogara, okapi.Kana zvakadaro, hadzi dzingasangana nematambudziko akawanda pakuzvara vana, kana dziine mitsipa yakafanana neyetwiza dzakura.
Musoro nemutsipa wetwiza zvinotsigirwa nemhaka yokuvapo kwerunda rwadzinarwo mumutsipa uye tsandanyama dzakasimba uye dzakakura dzakasungirirwa nemizongoza mirefu mumusana wechipfuva wadzo wepamberi, unopa mhuka yacho hump.
Mutsipa wemutsipa wake une majoini ebhora. Iyo atlas-axis joint pakati peC1 neC2 vertebrae, kunyanya, ndiyo inoita kuti twiza ikwanise kurereka musoro wayo wakatwasuka kuti isvike mapazi epamusoro nerurimi rwayo. Iyo poindi yekutaura pakati peiyo cervical uye thoracic vertebrae yegiraffes yakafamba ichienda kune yekutanga uye yechipiri thoracic vertebrae T1 uye T2, izvi zvinosiyana kubva kune dzimwe mhuka dzakawanda dzinotyisa, umo kutaura kunowanzo kuwanikwa pakati pechinomwe cervical vertebra C7 uye yekutanga thoracic vertebra T1.
Iyi shanduko inobatsira yechinomwe yekervical vertebra C7 inobatsira zvakananga pakuwedzera kwehurefu hwemutsipa uye pane izvi zvave zvichibva kune fungidziro dzinotsigira kuti yekutanga thoracic vertebra T1 ndeyechokwadi yechisere yekervical vertebra C8, saka, maererano nevanozviti. izvi, twiza dzine imwezve vertebra yechibereko.
Zvisinei, fungidziro iyi haigamuchirwi, nokuti yekutanga vertebra T1 ine mamwe maitiro e-morphological, akadai sejojo rembabvu, iyo yakagara ichionekwa sekuongorora se thoracic vertebrae, uye nokuti kuchinja muhuwandu hwehuwandu hwekervical vertebrae mumhuka dzinoyamwisa kazhinji. inoperekedzwa nekuwedzera kweurological abnormalities uye zvirwere zvakasiyana-siyana.
Pane fungidziro huru mbiri pamusoro pekwakabva mhindumupindu uye kuchengetedzwa kwerefu mumutsipa wetwiza. Iyo hypothesis yemakwikwi pakati pebrowser yakatanga kukurudzirwa naCharles Darwin, uye chete munguva pfupi yapfuura ndiyo yakabvunzwa.
Chirevo ichi chinotsigira pfungwa yokuti dzvinyiriro yemakwikwi mukupona pakati pemabhurawuza madiki akadai sekudu, steenbok nempala, ndiyo yakakonzera kurebesa mutsipa wetwiza, sezvo neizvi yaigona kuwana zvokudya zvisingasviki. zvemarudzi avo anokwikwidzana.
Mukana uyu ndewechokwadi uye unoonekwa, tichifunga kuti twiza dzinogona kudya mashizha kusvika paurefu hwemamita 4,5, nepo vakwikwidzi vadzo vakareba, vakadai sekudu, vanogona kungoongorora chikafu chavo kusvika paurefu hwemamita maviri.
Tsvagiridzo yakaitwa zvakare yakaratidza kuvepo kwemakwikwi makuru pakati pemabhurawuza ari mumazinga epasi, uye kuti nemitsipa yadzo yakareba, twiza dzinodya zvine hungwaru, nekuti dzinokwanisa kuwana mashizha akawanda emashizha mukuruma kwega kwega, nepo. kudya munzvimbo dzepamusoro dzecanopy.
Zvakadaro, nyanzvi hadzina kubvumirana kuti twiza dzinopedza nguva yakareba sei dzichidya panzvimbo dzakakwirira dzisingasviki kune mamwe mabrowser, uye ongororo ya2010 yakagumisa kuti twiza dzakura dzine mitsipa mirefu yakatambura huwandu hwekufa munguva yakaoma kupfuura vakwikwidzi vadzo vane mitsipa mipfupi.
Ongororo iyi inoti kuitira kuti mutsipa urambe wakareba, panofanirwa kuwanikwa chikafu chakawanda izvo zvinoisa twiza dzine mitsipa mirefu panjodzi panguva yekushaikwa kwekudya.
Tsananguro huru yechipiri ifungidziro yekusarudza bonde. Maererano nemafungiro aya, mitsipa mirefu yetwiza yakashanduka kuita yechipiri hunhu hwepabonde, nekuti inopa varume mukana mumitsipa, iyo varume vanogona kugadzira kutonga pakati pevarume vanokwikwidzana, vachivabvumira kuwana mukana kune vakadzi vanogamuchira pabonde.
Iyi dzidziso inoratidzika inotsigirwa nekucherechedza kuti mitsipa yakareba uye inorema muvarume pane vakadzi vezera rimwe chete, uye kuti varume havashandisi mamwe maitiro ekurwa. Chinopikisa fungidziro iyi, zvisinei, ndechekuti dzidziso iyi haitsananguri kuti sei vakadzi vaine mitsipa mirefu.
Mhuri yeGiraffidae ine marudzi maviri chete; Nekuda kwehuro hurefu hwetwiza, zvidzidzo zvemajini zvakaedza kutsanangura chimiro chetwiza ichi. Mushure mekuwana kutevedzana kweDNA kwenhengo mbiri dzemhuri iyi yezvisikwa zvipenyu uye kuburikidza nekuenzanisa ongororo nedzimwe mhuka dzinoyamwisa dzeboka reeutherian, zvakakwanisika kuziva 70 majini anoratidza zviratidzo zvakawanda zvekushanduka-shanduka mutwiza. Aya majini kodhi yezvinodzora zvekuvhunduka, zvemoyo, uye kuwedzera bhonzo.
Mune imwewo ongororo zvaigoneka kuenzanisa kutevedzana kwemarudzi maviri emhuri yeGiraffidae nekutevedzana kwemombe. Mhedziso dzakasvikwa dzakanga dziri dzokuti kureba kwemutsipa wetwiza zvimwe kungava mugumisiro wokuchinja kwakaitika mumapoka maviri emajini, rimwe remapoka aya rinotonga miitiro yokukura kwemajini mukureba kwemutsipa, uye rimwe boka rinodzora kukura. yekukura zvinhu.
Zvakare, zvaive zvakare zvichigoneka kurondedzera huwandu hwemajini akabatana nekushanduka kwesimba remoyo hurongwa hwekukwanisa kutarisana nezvipingamupinyi zvekuva nemutsipa wakareba, nekuti ropa rakawanda rinodiwa kuyambuka. Zvingangove nechikonzero ichi kuti twiza ine zvimwe zvezvakaomesesa zvefiziology.
Asi izvi zvigadziriso kana zvigadziriso zvinopihwa nemasikirwo, kunyanya maererano nekuvandudzwa kwehurongwa hwavo hwekutenderera kweropa, zvidzidzo pamusoro pechinhu ichi chetwiza zvinogona kubatsira zvakanyanya mukurapa hypertension uye zvirwere zvemoyo muvanhu.
zvirongwa zvemukati
Mumhuka dzinoyamwisa, tsinga yeruboshwe inodzokororwa yakarebesa kupfuura yekurudyi; kana iri twiza inodarika masendimita makumi matatu kureba. Zvakaonekwa kuti patwiza, tsinga idzi dzakarebesa kudarika dzechimwe chipenyu chipi nechipi.Tritsi yekuruboshwe ine hurefu hunodarika mamita maviri.
Imwe neimwe yemasero etsinga aripo mune iyi conduction ine mavambo ayo muuropi uye inoyambuka mutsipa kuburikidza neiyo vagus nerve, uye ipapo inopa bazi mune inodzokororwa laryngeal tsinga inoyambuka mutsipa zvakare kusvika yasvika kudoro. Nokudaro, zvakaonekwa kuti masero etsinga aya anogona kusvika pakureba kweanenge mamita mashanu mutwiza huru.
Chimiro cheuropi hwetwiza chakafanana neremombe. Maumbirwo akaitwa marangwanda ayo anongobvumira kuti pave nekukura kwemapapu madiki zvichienderana nekuwanda kwaro.Mutsipa waro wakareba unoupa huwandu hukuru hwenzvimbo yakafa, zvisinei nekutetepa kwetrachea. Zvinhu izvi zvinowedzera kuramba kuyerera kwemhepo. Zvisinei, twiza inokwanisa kupa okisijeni inodiwa nematishu ayo.
Kutenderera kweropa kwetwiza kune zvakati wandei zvakagadziridzwa nekuda kwekureba kwayo. Mwoyo wetwiza, unogona kurema kusvika makirogiramu 11 uye kureba anenge masendimita makumi maviri nemana, unofanira kukwanisa kubudisa BP inopetwa nekaviri inodiwa pamunhu, kuitira kuti irambe ichishanda.kuyerera kweropa kuuropi.
Nokuda kwechikonzero ichi, madziro emwoyo wayo anogona kukora kusvika masendimita 7,5. Twiza ine kurova kwemwoyo kwakakwirira kusingawanzoitiki nokuda kwehukuru hwayo, kurova kunosvika 150 paminiti. Nechepamusoro pemutsipa wayo, ine hurongwa hwekudzora BP, iyo inozivikanwa nenyanzvi serete mirabile, iyo basa iri kudzivirira kuyerera kweropa rakawanda richienda kuuropi apo twiza inodzikisa musoro wayo.
Giraffe tsinga dzejugular dzinewo mavharuvhu akati wandei, kazhinji manomwe, kudzivirira ropa kunangidzirwa kumusoro kubva kuzasi kwevena cava uye right atrium, pane dzimwe nguva twiza inodzikisa musoro wayo. , tsinga dzeropa dziri muzvikamu zvezasi zvemakumbo pasi pekumanikidzwa kukuru, nekuda kwehuremu hwemvura iri kumanikidza kudzika.
Kugadzirisa dambudziko iri rekumanikidzana zvakanyanya, ganda repazasi petwiza rakakora uye rakasimba. Nekuda kwekugadzirisa uku, ropa rakawandisa mumakumbo rinodzivirirwa.
Twiza ine tsandanyama dzegurokuro dzakasimba zvikuru zvokuti inogona kudzorera zvokudya kubva mudumbu zvichienda kumutsipa uye inodzeya mukanwa. Sezvinongoitawo dzimwe mhuka dzinodyira, twiza ine dumbu rine makamuri mana, rekutanga rinoenderana nemhando yaro yekudya.diki uye gobvu idiki. Chiropa chake chidiki uye chakasimba. Gallbladder inowanzovapo munguva ye "fetus", asi inowanzonyangarika vasati vaberekwa.
Habitat uye Chikafu
Nzvimbo inofarirwa netwiza kazhinji inzvimbo yakavhurika yemiti, nzvimbo ine uswa, uye savanna. Vanoda masango akavhurika eAcacia, Commiphora, Combretum neTerminalia kune miti mitema yakaita seBrachystegia woodlands.
Asi kana iri twiza yekuAngola, inowanzogara munzvimbo dzerenje. Kuti idye, inotarisa mapazi emiti, ichifarira miti yeAcacia, Commiphora, neTerminalia genera, iyo inova nzvimbo isingakundiki yecalcium neprotein, inodiwa chose nekuda kwekukura kwetwiza. Asi zvinogoneka zvakare kuti inodya miriwo, shrub uye michero.
Kudya kwayo kwezuva nezuva kunosanganisira kumedza mashizha anosvika makirogiramu 34. Kana ikasimbiswa, twiza inokwanisa kutsenga makwati emapazi. Kunyange zvazvo iri mhuka inodya uswa, zvakaonekwa kuti dzimwe twiza dzinosvika pamapfupa emhuka dzakafa dzinowanikwa dzichinanzva nyama yakaomeswa kubva mumapfupa.
Kureba kwadzo kunodzipa hukuru hwakakodzera mukudya kwadzo, sezvo dzisina makwikwi nemamwe marudzi emhuka kuti dzikwanise kusvika kune zvinomera. Nzou huru chete ndidzo dzaigona kusvika pamashizha akakwirira emiti yomuakasia, asi iroro harisi dambudziko ringakanganisa madyiro emapoka ose emhuka.
Kana mwaka wekunaya kwemvura wasvika, chikafu chinenge chawanda uye twiza dzinobva dzaparadzana, panguva yekupisa dzinoungana miti nemakwenzi ane mashizha akasvibira ndiwo anosara kuti vawane chokudya. tsika yekudyisa munzvimbo dzakavhurika, uye zvichida chikonzero chiri kuita kuti zvive nyore kuona zvikara, kunyange izvi zvichigona kuguma nekusadya kwakanaka.
Kufanana nemhuka dzose dzinodya, twiza dzinotanga dzatsenga zvokudya zvadzo, dzomedza kuti dzigadzirwe, uye ipapo bolus inenge yagayiwa nehafu inofamba ichinyatsooneka kumutsipa, yodzokera kumuromo kuti inotsengwa zvakare. Zvakajairika kugadzira salivation panguva yekudyisa.
Kunyange zvazvo ingasaita seyakadaro, twiza inoda kudya kushoma pane dzimwe mhuka dzakawanda dzinodya uswa, nokuti mashizha ainodya ndiwo ane kudya kwakawanda uye nekuti ine simba rekugaya chikafu. Kana iine mvura yakawanda, zviri muropa kuti inwe pane imwe nguva isingapfuuri mazuva matatu.
Twiza dzine mhedzisiro yakaipa pamiti yadzinoshandisa sekudya, nekuti inodzoreredza kukura kwemiti midiki kwemakore akati wandei uye inokonzera mhando yechiuno mumiti mirefu kwazvo.Kudyisa kunoitwa kazhinji munguva yekutanga neyokupedzisira. maawa ezuva. Pakati pemaawa aya twiza inowanzomira ichichera. Kutsenga ndichowo chiitiko chinonyanya kuita husiku, nguva iyo chinowanzoitwa wakarara pasi.
Hupenyu Hwemagariro uye Kubereka
Twiza dzinowanzoungana dziri mumapoka, kunyange zvazvo mapoka akapararira zvikuru, uye chimiro chadzo chinowanzo chinja nguva dzose.Idzo dzine hukama hushoma hwakasimba hwemagariro evanhu uye mapoka anowanzo shandura hunhengo hwadzo maawa mashoma oga oga. Nechinangwa chetsvakiridzo ine chekuita netwiza, tsananguro yakakosha yeboka yakagadzirwa, zvichienderana nekuti iboka revanhu rinogona kunge risingasviki kiromita rakaparadzana uye rinofamba munzira imwechete kazhinji.
Huwandu hwetwiza muboka hunogona kuchinja kusvika pamakumi matatu nemaviri. Mapoka anogara aripo ndeaya anoumbwa navanaamai nevana vavo, vanogona kugara pamwe chete kwevhiki kana kuti mwedzi yakawanda.Kubatana kwevanhu mumapoka aya kunochengetwa kuburikidza nezvisungo zvinoumba pakati pevaduku. Zvakajairikawo kuwana mapoka akasanganiswa anoumbwa nevakadzi vakuru nevarume vechidiki.
Vanhurume veSubadult vanonyanya kushamwaridzana uye vanoita zvekufungidzira kurwa. Asi padzinokura dzinobva dzaita semhuka dzisina kugarisana nevamwe.Tzadza hadzisi mhuka dzenharaunda, kunyangwe dziine nzvimbo yadzinogara.Dzimwe nguva, zvakaonekwa kuti mhuka dzechirume dzinofamba dzichienda kunzvimbo dziri kure nenzvimbo dzadzinowanzo shanyira.
Nzira yekuberekesa ndeye barika, uye varume vakuru vakawanda vanosangana nevakadzi vakabereka. Vanhurume vanosvika pakuongorora kubereka kwevakadzi kuburikidza nekuyedza weti yavo kuti ionekwe seestrogen, nenzira ine nhanho dzakawanda inozivikanwa seFlehmen response.
Mukono uchafarira nhunzvi dzakura, pane nhunzvi kana dzakura.Kana dzaona hadzi iri kudziya, mukono unoedza kumupfimba. Kwenguva yose yokudanana uku, murume mukuru achaedza kuita kuti varume vari pasi vagare vari kure.Pakukoirana, mukono unomira nemakumbo ake eshure wakasimudza musoro uye makumbo ake okumberi akatsamira panhivi dzehadzi.
Kunyange zvazvo dzichiwanzoita mhuka dzisingatauri uye dzisingatauri, twiza dzinogona kushandisa ruzha rwakasiyana-siyana kutaurirana. Panguva yekupfimbana, hono dzinoita chikosoro chakasimba.. Hadzi dzinodaidza vana vadzo nemhando yekudzikisa. Vechidiki vanogona kuburitsa kupuruzira, kurira, moos uye kurira kwakafanana nemeows. Twiza dzinokwanisawo kuburitsa manzwi akadai sekuchema, kuridza muridzo, kuchema-chema nemiridzo, asi nekufamba nzendo refu dzinokwanisa kutaurirana dzichishandisa infrasound.
Kuberekwa uye Kuchengetwa Kwevabereki
Mushure mekuzvara kunotora mazuva ari pakati pe400 ne460, hadzi inowanzozvara mhuru imwe chete, asi nguva zhinji mapatya anogona kuzvarwa. Mukadzi anomira pakuzvara. Mhuru inotanga kubuda musoro nemakumbo emberi, yobva yatsemuka mbichana, yowira pasi, uye panguva iyi guvhu rinochekwa, Amai vanobva vachenesa mwana achangoberekwa nerurimi rwavo uye kumubatsira kuti asimuke.
Twiza ichangozvarwa ine hurefu hunosvika 1,8 metres. Achangoberekwa, vana vetwiza vanokwanisa kumhanya uye vanenge vaita semhuru pavanenge vava nevhiki. Zvisinei, pavanenge vari pakati pevhiki rokutanga nerechitatu, vanopedza nguva yakawanda vachitamba chihwande-hwande.
Mukati memazuva mashoma ekuberekwa kwayo, ma<em>ossicones ayo anotwasanuka, sezvaakanyepetwa mwana ari mudumbu.
Madzimai ane vadiki anogara achibatanidza mapaketi ane pwere, achibhurawuza uye achifamba pamwechete. Zvakaonekwa kuti pane dzimwe nguva, dzimwe hadzi dziri muboka remhuru dzadzo dzingasiya mhuru dzadzo dzichitarisirwa neimwe hadzi, nepo dzichifura nokunwa kumwewo. Iyi ndiyo inonzi giraffe nursery.
Hono dzakura hadzina basa mukurera vana, nyangwe dzichiita sedzinodyidzana nemhuru.Mhuru dzinogara dziri panjodzi yekuvhimwa, uye hadzi ine tsika yekugara pamusoro payo Inobereka uye inokava chero mhuka inodya. iyo inoswedera pairi.
Hadzi dzinochengeta mhuru dziri mudanga retwiza dzinongongwarira mhuru dzadzo padzinoziva kuti pane mhirizhonga kana kuti njodzi, kunyange zvazvo dzimwe mhuru dzichiona dzoitevera.Ukama huri pakati pehadzi nevana vayo hunochinja, kunyange zvazvo hunogona kuramba huripo kusvika mukadzi anozvarazve.
Hadzi dzinokwanisa kusvika pakukura pabonde kana dzasvika makore mana, ukuwo hono dzichisvika pamakore mana kana mashanu. Nekudaro, nekuda kwehunhu hwevatungamiriri, vakomana vechidiki vanozofanira kumirira kusvika vasvitsa makore manomwe kuti vabatane uye vawane mukana wekuroora.
mutsipa fence
Vanhurume vanoshandisa mitsipa kana mitsipa yavo sechombo pakurwa kwavo nevarume vavanokwikwidzana nayo, hunhu hunozikamwa pachiRungu sehuro. Kurwa kwemutsipa kune chinangwa chekukwanisa kugadza predominance pakati pevarume. Varume vanohwina mitambo iyi vane budiriro huru yekubereka.
Hondo dzinogona kuiswa mumhando mbiri, idzo dzepasi nedzesimba guru. Mumitambo ine simba shoma, wrestlers vanokweshana nemutsipa kune mumwe nemumwe. Mukono unowedzera kuti twasu unohwina muhondo yacho.Mumakwikwi ane simba guru, hono dzinotambanudza makumbo adzo okumberi uye dzinotenderedza mitsipa yadzo nechinangwa chokurova evamwe nesimba guru nemaossikone adzo.
Varwi vanoedza kunzvenga zvibhakera vobva vagadzirira kurwa. Simba rekurova richabva pakurema kunoita twiza padehenya nearc padzinogona kuita kubvongodza. Hondo inogona kutora nguva inopfuura hafu yeawa, zvichienderana nekuti mauto ari pakati pevarwi ari pakati nepakati sei.
Kunyange zvazvo chinhu chenguva dzose ndechokuti mhirizhonga yakawanda haikonzeri kukuvara kwakakomba kune twiza, kana vakanyanya kufara, zvakaratidzwa nezvinyorwa kuti mutsipa wakatyoka, kushaya shaya uye kunyange kufa kwakaitika. Kana kurwisana kwapera, zvinowanzoitika kuti varume vaviri vapururudzire uye vachikwikwidzana, zvichienda kugomo uye kumagumo. Zvakaratidzwa kuti kudyidzana uku pakati pevarume kunoitika kakawanda pane kusangana kwepabonde.
Muchidzidzo chakaitwa, zvakaonekwa kuti kusvika 94% yezviitiko zvinokwira zvakaitika pakati pevarume. Chikamu chezviitiko zvebonde muongororo chakabva pa30% kusvika pa75%. Asi 1% chete yezviitiko zvekukwirana kwebonde zvakaitika pakati pevakadzi.
Kufa uye Utano
Twiza dzinogona kurarama makore anosvika 25 dziri musango, zvichiita kuti dzive mhuka dzinorarama kwenguva refu zvichienzaniswa nedzimwe mhuka dzinoparadza. Kutyisidzirwa kweshumba ishumba, uye dzinogara dziri nyama dzadzo muKruger National Park.
Makarwe eNile anogonawo kutyisidzira twiza paanenge achikotama kuti anwe mvura. Vana vaduku havana kusimba zvakanyanya kupfuura vakuru, uye imbwa dzinowanzodyiwa nembada, makwapa makwapa, uye imbwa dzomusango. Pakati pechina nehafu chete yevaduku vanosvika pakukura.
Kuti dzisarwiswa nemhuka dzinodya dzimwe nyika dzichinwa mvura, twiza dzinofamba dziri mumapoka maduku dzinochinjana kukotama kuti dzinwe. Mumwe kana vaviri vavo vanoita sevachengeti, vachitarisa kwakasiyana, nepo vamwe vachikwanisa kukotama kuti vanwe mvura. Kana vapedza, inguva yavo yekuita sevachengeti uye kuramba vakarinda.
Asi kana yarwiswa negarwe hapana zvakawanda zvinokwanisa kuitwa netwiza, nekuti painoruma muhuro, muviri wayo unorasika kumberi.
Rimwe dambudziko rinobata twiza zvipembenene zvakasiyana. Zvakajairika kuti vave nezvikwekwe, kunyanya munzvimbo dzakatenderedza sikarudzi, uko ganda rakatetepa pane dzimwe nzvimbo. Zvikwekwe zvipenyu zvinowanzodya twiza ndezverudzi rweHyalomma, Amblyomma neRhipicephalus.
Kuti dzibvise zvikwekwe, twiza dzakatanga hukama hwehukama nedzimwe shiri dzakadai seGreat-billed Oxpecker neRed-billed Oxpecker, zvichiita kuti shiri idzodzo dziswedere pedyo nekudzibvisa. Shiri idzi dzinodzizivisawo kune dzimwe njodzi. Twiza dzinotamburawo nemhando dzakawanda dzezvipembenene zvemukati nekudaro dzinowanzobatwa nezvirwere zvakasiyana. Twiza dzakavawo vanyajambwa verinderpest, iyo yakanga iri hosha inotapurwa noutachiona yakanga yapedzwa.
Nhoroondo uye Kukosha Kwetsika
Vanhu vaidyidzana netwiza kubva mumireniyamu. Vanhu verudzi rwechiSan avo vari kuchamhembe kweAfrica vane matambiro emishonga nemazita emhuka dzakasiyana-siyana; kutamba kwetwiza ndekumwe kunoitwa kuti munhu apedzisire kurwara kwemusoro.Mungano zhinji dzomuAfrica dingindira guru ndiro rinokonzera kureba kwetwiza, kusanganisira rinoratidza kuti twiza yakakura kusvika pakukura kwayo.
Twiza dzave chiratidzo muhunyanzvi hwechinyakare mukondinendi yese yeAfrica, kusanganisira hunyanzvi hwemaKifians, maEgypt, Meroitic neNubians. VaKifians vakagadzira dombo rematwiza maviri ane hukuru hwehupenyu ayo akatsanangurwa seyakakura art petroglyph pasi rose. Panyaya yevaIjipita vakagadzira yavo hieroglyph kumiririra twiza, inonzi "sr" muIjipita yekare uye "mmy" munguva dzinotevera. Vaichengetawo twiza semhuka dzinovaraidza uye vaidzitumira sechipo kunzvimbo dzakasiyana-siyana munharaunda yeMediterranean.
Twiza yaizivikanwawo muGreece yekare uye muRoma yekare, nzvimbo dzaifungidzirwa kuva mhuka yakasanganiswa yemuchinjiko pakati pengamera neingwe uye nokuda kwechikonzero ichocho vakaitumidza kuti camelopardalis. Twiza yaiva imwe yemhuka dzakawanda dzechienzi dzakatorwa ndokuratidzwa nevaRoma. Twiza yekutanga muRoma yakaunzwa, sezvakambotaurwa, naJulius Caesar mugore ra46 BC. C. uye zvakaratidzwa kuvanhu.
Asi nekudonha kwehushe hweRoma, nhamba yetwiza dzakawanikwa mukondinendi yeEurope yakaderedzwawo zvakanyanya. Panguva yeMiddle Ages, vaEurope vakangoziva bedzi nezvokuvapo kwetwiza kupfurikidza nokusangana namaArab, avo vairemekedza twiza nokuda kwechimiro chayo chakasiana.
Mugore ra1414, twiza yakatumirwa kubva kuMalindi kuenda kuBengal. Akazoendeswa kuChina nemumwe muongorori ainzi Zheng He uye akaendeswa kunogara munzvimbo inochengeterwa mhuka yedzinza rekwaMing. Mhuka iyi yaive yechinyakare kune vanhu veChinese, ichibatanidzwa nenhamba dzengano dzakadai saQilin. Twiza yeMedici yaive twiza yakaratidzwa Lorenzo de Medici muna 1486, nekuti imhuka yakasarudzika, yakakonzera kushushikana kukuru kubva pakusvika kwayo muFlorence.
Imwe twiza yakasvika pakuzivikanwa imhuka yakatakurwa kubva kuEgypt kuenda kuParis mukuvamba kwezana ramakore rechi XNUMX sechipo kubva kuna Mehmet Ali weEgypt kuna Charles X weFrance. Kusvika kwetwiza kwakava chishamiso chikuru uye yakanga iri nyaya yezvakawanda zvechirangaridzo, zvakazonzi giraffanalia.
Girafi nanhasi dzinoramba dzichibata tsika dzechimanjemanje. Salvador Dalí akavaratidza vaine manes anopisa mune akati wandei ezvinyorwa zvake zvesurrealist. Dalí akatsanangura twiza sechiratidzo cheurume, uye twiza yaipfuta moto kwaari yaimiririra chikara chirume chemuchadenga uye cheapocalyptic.
Mabhuku engano akawanda evana anosanganisira twiza, akadai saThe Giraffe Who Was Afraid of Heights raDavid A. Ufer, Giraffes Can’t Dance raGiles Andreae, uye The Giraffe, the Pelican, uye Monkey rakanyorwa naRoald Dahl. Twiza dzakaonekwa mumatani emabhaisikopo emufirimu, achiratidzwa sevatambi vadiki muDisney's The Lion King naDumbo, uye mune basa rakakura kwazvo mumabhaisikopo akaita seThe Wild neMadagascar. Sofia the Twiza anga ari munhu ane mukurumbira semucheche wemazino kubva muna 1961. Imwezve twiza yengano ine mukurumbira ndeye Toys "R" Us mascot anozivikanwa saGeoffrey the Giraffe.
Twiza ndiyowo mhuka yenyika yeTanzania. Twiza imhuka yakashandiswa pakuongorora uye zvakawanwa nesainzi zvakati wandei. Vatsvakurudzi vakaongorora zvimiro zveganda retwiza kuitira kuti vagadzirire masutu evachadenga nevatyairi vendege, nekuti vanhu vari mumabasa aya vari panjodzi yekurasikirwa nenjere kana ropa rikayerera kutsoka dzavo.
Nyanzvi dzemakombiyuta dzakakwanisa kuenzanisira maumbirwo emvere dzematiza akati wandei dzichishandisa maitiro ekuita kuti twiza. Vanhu veTsuana vekuBotswana kwenguva yakareba vaidavira kuti boka renyeredzi Crux raimiririra twiza mbiri: Acrux neMimosa dzaimiririra murume, uye Gacrux neDelta Crucis vaimiririra mukadzi.
Kushandiswa uye State of Conservation
Twiza ndidzo dzainyanya kunangwa nevavhimi munzvimbo yose yemapani eAfrica. Zvikamu zvakasiyana-siyana zvemuviri wake zvaiva nekushanda kwezvinangwa zvakawanda. Nyama yayo inoshandiswa sechikafu. Mvere dzemuswe dzaibatsira pakugadzira nhunzi, zvishongo, maketani, neshinda. Ganda racho raishandiswa kugadzira nhoo, hwashu, uye ngoma, uye marunda acho aishanda setambo dzezviridzwa.
Varapi veBuganda vakashandisa utsi hwaibva mukutsva kweganda retwiza kurapa kubuda ropa mumhino. MuHumr vanhu veSudan, chinwiwa Umm Nyolokh chinopedzwa, chinogadzirwa kubva pachiropa uye mwongo wetwiza. Chinwiwa Umm Nyolokh kazhinji chine DMT uye zvimwe zvinhu zvine psychoactive uye zvinobva mumiti inodyiswa netwiza, semuti weAcacia, uye chitendero ndechekuti chinwiwa ichi chinoburitsa kuonesa kwetwiza, izvo zvingave zvipoko. kuna Humr.
Muzana remakore rechiXNUMX, vaongorori vokuEurope vakatanga kuvhima twiza kuti vafare. Twiza imhuka yakatamburawo nekuparara kwenzvimbo yadzinogara, nyangwe zvazvo twiza ichikwanisa kugarisana nezvipfuwo, sezvo dzisingakwikwidzi dzakananga pakudya, asi muSahel panoda huni nehuni. kudiwa kwenzvimbo itsva dzemafuro emombe kwakakonzera kuparadzwa kukuru kwenzvimbo yekugara.
Twiza yakarongwa semhuka iri pasi pehurumende isinganyanyi kunetseka neIUCN, sezvo inofungidzirwa kuti ichiri yakawanda. Nekudaro, yakabviswa kubva kune yakawanda yenhoroondo yayo, iyo inosanganisira Eritrea, Guinea, Mauritania, neSenegal. Yakaonekwawo kuti yakatsakatika kuAngola, Mali neNigeria, kunyange hazvo yakaendeswa kuRwanda neSwaziland.
Zvisikwa zviviri zvaro, twiza yeWest Africa netwiza yeRothschild, zvakarongerwa sezvipenyu zviri mungozi yekutsakatika, nekuti mazana mashoma vanhu vanosara vachirarama vakasununguka musango. Muna 1997, Jonathan Kingdon akaparadzira pfungwa yekuti twiza yeNubian ndiyo yaive mungozi kupfuura ese. Muchokwadi, mune chidzidzo chakaitwa muna 2010, zvakagumiswa kuti zvinogoneka kuti kwaingova nemhando dze250 dzakasara musango, kunyangwe chirevo ichi chaisagona kusimbiswa zvizere.
Kunyange zvazvo zvichiita sekupesana, nzvimbo dzinochengeterwa mhuka dzakazvimiririra dzakabatsira kuchengetedza twiza dziri kumaodzanyemba kweAfrica.Chimwe chinhu chaunofanira kuziva ndechokuti Giraffe Manor ihotera ine mukurumbira muNairobi, iyo ine basa rokuvawo nzvimbo tsvene yetwiza dzeRothschild. . Rn nhasi, twiza imhuka yakadzivirirwa munyika zhinji dzinoumba huwandu hwayo.
Muna 1999 zvinonzi twiza dzinogara musango dzaidarika 140.000 2010, asi ongororo yakaitwa mushure meongororo yakaitwa muna 80.000, yakaratidza pachena kuti pamari iyi, panguva iyi kwaingove isingasviki zviuru makumi masere. kusango.
Kana wakafarira chinyorwa ichi, tinokukokawo kuti uverenge: